ชายวัยกลางคน เดินก้มหน้าเข้ามาในห้องแบบกล้าๆ กลัวๆ มีเด็กหญิงวัยใส ร่างบาง มองดูว่าไร้เดียงสา เดินตามเข้ามา ดิฉันเงยหน้าจากโต๊ะทำงาน เชิญให้นั่งและยิ้มทักทายเล็กน้อย ผู้ชายนั่งลงไม่กล้าสบตา กว่าจะหลุดคำพูดที่ต้องการออกมา ก็มองเห็นน้ำตาของผู้ที่บอกว่าเป็นพ่อไหลริน ยกมือป้ายน้ำตาพร้อมเสียงสะอื้นเบาๆ

“ช่วยผมด้วย…ลูกสาวผมอายุ 14 ปี จะให้ตั้งท้องยังไง ยังเรียนไม่จบ แฟนเขาก็อายุ 15 อยากให้ช่วยทำแท้ง”

ดิฉันทราบถึงสีหน้าแสดงความร้อนใจและความทุกข์ใจของผู้เป็นพ่อ หลังซักถามถึงปัญหา มีประโยคหนึ่งที่ได้ถามออกไป ด้วยอยากรู้ถึงเรื่องที่คนทั่วไปเขาคิดกันรวมทั้งผู้ให้การปรึกษาเช่นดิฉันเอง

“อายุครรภ์ 10 สัปดาห์แล้ว ไม่กลัวบาปหรือคะ”

นั่น…ทำให้ทำนบน้ำตาของผู้เป็นพ่อไหลรินอีกครั้ง

“หมอครับ ผมกับภรรยาได้คุยกันแล้ว เพื่ออนาคตของลูก แม้บาป ก็จำเป็นต้องยอม”

รู้สึกเห็นใจและเวทนา ทำไมนะ? เด็กหญิงเหล่านี้ถึงไม่ได้ป้องกันตัวเอง เขาจะได้เป็น “มารดา” ทั้งที่ยังก้าวไม่พ้นคำว่า “เด็กหญิง” เป็นช่วงที่จะต้องพัฒนาศักยภาพในวัยเรียนอย่างเต็มที่ ถ้าปล่อยให้เขาคลอดบุตร…คุณภาพของประชากรไทยในอนาคตจะเป็นยังไง ?

หนึ่งปีกว่ากับหน้าที่พยาบาลประจำคลินิกวัยรุ่น ที่มีวัยรุ่นมาขอปรึกษาเรื่องตั้งครรภ์ที่ไม่ได้ตั้งใจมากขึ้นเรื่อยๆ บ้างไม่กล้าบอกพ่อแม่ ไม่กล้าปรึกษาใคร และอายที่ต้องตั้งครรภ์ บางรายทำแท้งเอง เกิดภาวะแทรกซ้อนมาโรงพยาบาล บางรายซึมเศร้าถึงกับฆ่าตัวตาย บางรายต้องออกจากโรงเรียนเพราะผู้ใหญ่ให้แต่งงานทั้งที่ต้องการเรียนหนังสือต่อ มีเด็กสาวอายุ 16 ปี หนีออกจากบ้านเพราะทนพฤติกรรมสามีไม่ไหว มาขอปรึกษา “หนูเหนื่อยที่ต้องเลี้ยงลูกคนเดียว แฟนติดเพื่อนมาก ดื่มสุรา ด่าทอ ทุบตีหนู จะให้หนูทำยังไงดีคะ” นั่นสินะ…จะให้ดิฉันทำยังไงดี…จะให้คลินิกวัยรุ่นทำยังไงดี…จะให้โรงพยาบาลทำยังไงดี  ผู้หญิงเหล่านี้ไม่ได้ป่วยจากโรคที่เรารักษาไม่ได้ แต่เธอเหล่านี้ ยังป่วยเรื้อรังเพราะสังคมไม่เห็นคุณค่าว่าชีวิตของเธอสมควรที่จะได้รับการตรวจวินิจฉัยและการดูแลรักษาที่ดี ผู้หญิงเหล่านี้ต้องเผชิญปัญหา ไม่มีสิทธิเรียกร้อง ไม่มีสิทธิเข้าถึงบริการสุขภาพด้านอนามัยการเจริญพันธุ์ เป็นคำถามของพ่อที่กำลังรอคำตอบ

“ที่นี่ไม่มีบริการยุติการตั้งครรภ์ค่ะ แต่จะประสานโรงพยาบาลที่เขามีบริการให้นะคะ”

นั่นคือคำตอบ ดิฉันได้ประสานขอความช่วยเหลือโรงพยาบาลซึ่งอยู่ต่างจังหวัด มีค่าใช้จ่ายรวมๆแล้วหลักหมื่นพร้อมนัดวันบริการ พ่อและลูกสาวออกจากห้องไปแล้ว แต่ดิฉันยังครุ่นคิดถึงปัญหาดังกล่าว ถ้าที่นี่มีบริการ…รักษาทุกโรค คงจะสะดวก ประหยัด ปลอดภัย ใกล้ใจ ใกล้บ้าน สำหรับผู้ป่วยโรค “ท้องไม่พร้อม” สินะ ถึงวันนัด ดิฉันโทรศัพท์ติดต่อ เสียงปลายสายบอกแผ่วเบาว่า

“ขอบคุณที่เป็นธุระให้…แต่ผมเปลี่ยนใจให้ลูกแต่งงานแล้วหมอ”

ดิฉันอึ้ง….

ปี 2555 ได้ศึกษาสภาพปัญหาเชิงลึกถึงปัจจัยเสี่ยงต่อการตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์ของวัยรุ่น ในอำเภอห้วยราช พบว่า วัยรุ่นตั้งครรภ์ขณะอยู่ในระบบการศึกษา  เกิดจากปัจจัยภายนอกด้านเครื่องมือสื่อสาร มีผลต่อการติดต่อที่สะดวกรวดเร็ว ผลจากสภาพเศรษฐกิจ สังคม และปัจจัยภายใน เช่นสนใจเพศตรงข้าม  ใคร่รู้ ใคร่ลอง อยากมีแฟนตามกระแส  พฤติกรรมและค่านิยมที่เปลี่ยนไป  รวมถึงโอกาสในการเข้าถึงเพศศึกษาและเข้าไม่ถึงบริการอนามัยเจริญพันธุ์ของวัยรุ่น จึงจำเป็นต้องตั้งครรภ์และเปลี่ยนสถานะเป็นแม่วัยรุ่นโดยไม่พร้อม

พฤษภาคม ปี 2556 ดิฉันมีโอกาสไปอบรมเรื่องการดูแลวัยรุ่นและสตรีท้องไม่พร้อมเพื่อป้องกันการแท้งที่ไม่ปลอดภัย ซึ่งจัดโดยศูนย์อนามัยที่ 5 ร่วมกับมูลนิธิเพื่อสุขภาพและสิทธิอนามัยการเจริญพันธุ์แห่งประเทศไทย ที่โรงแรมขวัญเรือน จังหวัดนครราชสีมา ดิฉันได้สะท้อนปัญหาให้ท่านวิทยากรทราบ ได้ปรึกษาเพื่อหาทางออก ได้รับคำชี้แนะ ซึ่งคิดว่าเป็นอีกหนึ่งทางเลือกกับเครือข่ายการดูแลและส่งต่อวัยรุ่นที่ตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์เพื่อป้องกันการแท้งที่ไม่ปลอดภัยในเขตบริการสุขภาพที่ 9 ท่านผู้อำนวยการโรงพยาบาลซึ่งเป็นประธานคลินิกวัยรุ่นและทีมงานพิจารณาปรับรูปแบบบริการเพื่อการเข้าถึงและใช้บริการด้านสุขภาพและอนามัยการเจริญพันธุ์ของวัยรุ่นและเยาวชน ท่านได้สมัครเป็นทีมแพทย์อาสาโครงการTEEN UP CARE เพื่อการป้องกันและแก้ไขปัญหาสุขภาพและอนามัยการเจริญพันธุ์ เพื่อดูแลวัยรุ่นและเยาวชน ให้ครบทั้ง 4 ด้าน คือ Safe Virgin, Safe sex, Safe MCH, Safe Abortion

วันที่ 20 มิถุนายน 2556 ดิฉันจึงได้ต่อเนื่องแนวทางที่ได้มา ด้วยการจัดประชุมระดับอำเภอเพื่อวางแผนพัฒนาศักยภาพภาคีเครือข่ายโดยบูรณาการและเสริมสร้างความเข้มแข็งขององค์กรพื้นที่ในงานอนามัยวัยรุ่นและเยาวชน ทั้งสถานบริการสาธารณสุข สถานศึกษา ครอบครัว ชุมชนและอปท. เป็นการแลกเปลี่ยนเรียนรู้การดำเนินงาน เพื่อกระตุ้นและผลักดันให้วัยรุ่นมีพฤติกรรมอนามัยการเจริญพันธุ์ที่เหมาะสม ได้พัฒนารูปแบบการทำงานเชิงรุกร่วมกับภาคีเครือข่ายแบบบูรณาการ เพื่อสร้างความรู้ ความเข้าใจ ทัศนคติและทักษะชีวิต ให้แก่วัยรุ่น ตามหลักสูตรและกระบวนการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ เช่น อบรมครูเพื่อใช้หลักสูตรเพศวิถีศึกษารอบด้าน อบรมเชิงปฏิบัติการเรื่องการสื่อสารระหว่างพ่อแม่ผู้ปกครองกับบุตรหลานเพื่อส่งเสริมสุขภาวะทางเพศในเยาวชน มีบริการให้คำปรึกษานอกเวลาราชการตลอด ๒๔ ชั่วโมง ทาง Hot line –Phone in counseling, Facebook: คลินิกวัยรุ่นห้วยราช และLine ส่วนเชิงรับที่คลินิกวัยรุ่นได้จัดบริการแบบ ONE STOP SERVICE เพื่อให้วัยรุ่นเข้าถึงและใช้บริการอนามัยการเจริญพันธุ์ให้ครอบคลุมและตรงตามความต้องการสอดคล้องกับสภาพปัญหาของวัยรุ่น ได้ง่าย เร็ว ลับ อบอุ่นและปลอดภัย ประสานการดูแลช่วยเหลือกรณีตั้งครรภ์ไม่พร้อมโดยเป็นเครือข่ายแพทย์อาสารับส่งต่อเพื่อSafe abortion ในและนอกเขตนครชัยบุรินทร์

ผลการดำเนินงานปี 2557 พบว่าอัตราการเข้าถึงและใช้บริการสุขภาพและอนามัยการเจริญพันธุ์ที่คลินิกวัยรุ่นเพิ่มขึ้นเกือบ 4 เท่า จาก 108 รายในปี 2556 เป็น 401 รายในปี 2557 รับบริการปรึกษาปัญหาการตั้งครรภ์ไม่พร้อมเพิ่มขึ้น 10 เท่า จาก 18 รายในปี 2556 เป็น 190 ราย ในปี 2557 หลังให้การปรึกษา ผู้รับบริการตัดสินใจยุติการตั้งครรภ์กว่า 90% เป็นวัยรุ่นและเยาวชน 69 % ในจำนวนนี้ 59 % เป็นผู้รับบริการที่อายุน้อยกว่า 20 ปี  โดยผู้รับบริการ 95% เป็นประชากรในเขตนครชัยบุรินทร์ โดย 60% เป็นประชากรในเขตจังหวัดบุรีรัมย์ ซึ่งในจำนวนนี้ 69% มาจากอำเภออื่นนอกเขตห้วยราช หลังยุติการตั้งครรภ์ผู้รับบริการ 40% เลือกใช้ยาฝังคุมกำเนิด มี 33% ไม่ได้คุมกำเนิดเนื่องจากแยกกันอยู่ และอีก 27% เลือกวิธีคุมกำเนิดอื่นๆ

จากการติดตามอัตราการตั้งครรภ์ของวัยรุ่นอายุน้อยกว่า 20 ปี ในเขตอำเภอห้วยราชมีแนวโน้มลดลง แต่การตั้งครรภ์ซ้ำมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น และอัตราการเกิดมีชีพโดยมารดาอายุ 15-19 ปี ต่อประชากรหญิงอายุ 15-19 ปี 1,000 คน มีแนวโน้มลดลง จาก 54.75 ในปี 2556 เป็น 39.97 ในปี  2557

ก็ไม่รู้สินะกับชีวิตพยาบาล บางคนก็เวรเช้าต่อบ่าย บางคนก็เวรบ่ายต่อดึก ส่วนตัวดิฉันไม่มีเวรอะไร …รู้แต่ว่า…ต้องรับสายและให้ข้อมูล ให้การปรึกษาทุกๆ ครั้ง….ที่เธอโทรมา

มีผู้รับบริการปรึกษาเรื่องตั้งครรภ์ไม่พร้อมเพิ่มมากขึ้นถึง 100 ราย ใน 4 เดือนแรกของปี 2558 รู้สึกเหนื่อยล้าในบางเวลา เพราะปัญหาอุปสรรครอบด้าน ทั้งจากคนไข้ จากสังคมภายนอก และด้วยปัญหาสุขภาพของตนเอง อีกทั้งความรู้สึกบาปที่ยังมีเกิดภายในใจ….

ยังดีที่มีกลุ่มจิตอาสาที่ร่วมกันทำงานแก้ไขปัญหาที่ยิ่งใหญ่และซับซ้อน โดยไร้ประโยชน์ส่วนตัว ผู้ทำอาจโดนตำหนิจากกลุ่มคนที่ไม่เห็นด้วย อาจยกเว้นเพียงแต่ผู้ป่วยและญาติที่ยกย่องชื่นชม จึงต้องสร้างเครือข่ายที่เข้มแข็ง เพื่อให้กำลังใจกันทั้งในพื้นที่และวงกว้าง ส่งเสริมให้มีบุคลากรด้านการให้การปรึกษาทางเลือกในทุกโรงพยาบาล และควรมีสถานพยาบาลที่สามารถให้บริการ Safe Abortion อย่างน้อย 4 แห่งภายในจังหวัด พร้อมจัดบริการคุมกำเนิดแบบกึ่งถาวร เช่นยาฝังคุมกำเนิด เพื่อป้องกันการตั้งครรภ์ซ้ำ การนำหลักสูตรเพศวิถีศึกษาไปใช้ในสถานศึกษายังเป็นเรื่องท้าทาย ต้องใช้นโยบายสนับสนุนที่ชัดเจนจากหน่วยงานราชการในส่วนกลางและต้องใช้ความเข้าใจ ความร่วมมือจากสถานศึกษาเพื่อให้เยาวชนมีความรู้ มีทักษะชีวิตมากขึ้น เพื่อนำไปสู่การลดTeen Mom และประชากรมีคุณภาพต่อไป

 

……. ใครก็ได้??…โปรดช่วยกันรักษา “โรคท้องไม่พร้อม” ที … TEEN UP CARE….

 

 

วิจิตรา วาลีประโคน

พยาบาลวิชาชีพชำนาญการ

โรงพยาบาลห้วยราช จังหวัดบุรีรัมย์