เรื่องเล่าจากแม่วัยใส

“หนูคุยกับพ่อแม่ได้ทุกเรื่อง แต่เรื่องที่หนูท้อง หนูไม่กล้าบอก กลัวพ่อแม่เสียใจ”

654500หนูเริ่มมีแฟนตั้งแต่อยู่ ม.1 เพื่อนแนะนำเรื่องการกินยาคุม แนะนำไปตรวจการตั้งครรภ์ รู้ว่าตัวเองเสี่ยง แต่คิดว่าคงไม่ท้องหรอก พ่อรู้ว่ามีแฟน แต่พ่อเป็นคนไม่ค่อยพูด ตอน ม.3 พอหนูรู้ว่าท้องก็ยังไม่บอกใคร ได้แต่บอกเพื่อนสนิทและครูที่ปรึกษาซึ่งใจดี ครูช่วยโทรไปเกริ่นกับพ่อแม่ฝ่ายชายให้ ทางครอบครัวแฟนพาไปฝากท้อง เดิมคิดว่าจะทำแท้งเหมือนกัน มีเพื่อนไปหายาเหน็บมาให้ ซื้อมาเก็บไว้ก่อนยังไม่ทำ บอกแฟนว่าท้อง แฟนยังไม่รู้จะทำยังไง แต่แฟนไม่เห็นด้วยเรื่องทำแท้ง หนูจึงตัดสินใจท้องต่อเพราะแฟนรับผิดชอบ และหนูก็พร้อมที่จะเลี้ยง ส่วนเรื่องการเรียน หนูอยากเรียนต่อ ครูที่ปรึกษารู้เรื่อง จึงช่วยให้เรียนจนจบ โดยปิดบังไม่บอกผู้อำนวยการโรงเรียน แต่มีเงื่อนไขว่า หนูต้องสอบให้ผ่าน ห้ามตก เป้าหมายชีวิตตอนนี้คือ จะเลี้ยงลูกให้ดีที่สุด แม้ว่าจะต้องเพิ่มความรับผิดชอบทั้งในเรื่องการเรียน การเงิน การเลี้ยงดูลูกแล้ว ยังต้องทำงานเพื่อแลกค่าแรง ต้องพึ่งพาตัวเอง ทำงานหาเงินเท่าที่จะทำได้


ครูกับบทบาทในการป้องกัน…ท้องในวัยเรียน

อยากให้มีครูที่ปรึกษาที่ใจดี เล่นกับเด็ก รับฟังปัญหาเด็ก หากครูดุ เด็กจะกลัว

อยากฝากบอกเพื่อนๆ ว่า

ไม่อยากให้เกิดเรื่องแบบนี้กับใคร ถ้าเกิดแล้วอยากได้รับกำลังใจมากกว่า เพราะกลับไปแก้ไขอดีตไม่ได้ อยากให้เพื่อน ๆ เชื่อในคำที่ผู้ใหญ่พูด เตือน ด้วยความหวังดี แต่ตอนนั้นกลับรู้สึกว่าถูกดุ จะต่อต้านมากกว่า


คิดยังไงกับคำพูดที่ว่า “ถ้ามีเด็กท้องแล้วไปโรงเรียนได้ เด็กคนอื่นจะเลียนแบบ”

ไม่น่าจะเป็นเช่นนั้น แล้วแต่คน เพราะในความเป็นจริงไม่มีใครอยากท้อง เด็กท้องอยากเรียนต่อ เด็กที่ไม่ท้อง แต่ไม่เรียน หรือเรียนไม่จบก็มีเยอะ มองว่าการที่เด็กท้องมาเรียนเท่ากับเป็นการเปิดโอกาสให้มากกว่า ไม่ได้มีผลกับเพื่อน ๆ ทั้งนี้ โดยตัวเด็กเองก็อายอยู่แล้ว บางคนอาจไม่กล้าไปเรียน

 

หมอโอ๋   กับประสบการณ์ในการทำงานกับวัยรุ่น

65480วัยรุ่นรู้ว่า ถ้าไม่ป้องกันจะท้อง แต่เนื่องจากสมองส่วนหน้าของวัยรุ่นยังทำงานได้ไม่สมบูรณ์ จึงตัดสินใจมีความเสี่ยง จากประสบการณ์ที่หมอทำงานกับวัยรุ่น พบว่าเรื่องการมีแฟนของวัยรุ่น พ่อแม่มักจะรู้เป็นคนสุดท้ายเสมอ ซึ่งเป็นภาพสะท้อนว่า “คนที่เด็กอยากใกล้ชิดที่สุด คือคนที่เด็กกลัวที่สุด เพราะอำนาจของความรัก จึงทำให้ลูกกลัวพ่อแม่เสียใจ กลัวจะผิดหวัง” โดยเฉพาะพ่อแม่ที่ประกาศชัดเจนว่าไม่เห็นด้วย หรือห้ามมีแฟน หรือพ่อแม่ที่ไม่ค่อยมีเวลาให้ โจทย์คือ ทำอย่างไรที่พ่อแม่จะเข้าใจว่า ต้องเตรียมเด็กให้รู้เท่าทันเกี่ยวกับการดำเนินชีวิต ไม่ใช่แค่ให้ประสบความสำเร็จเรื่องเรียนเพียงอย่างเดียว “เรียนดี ไม่ได้หมายความว่า เรื่องอื่นจะรอด”

บทบาทของพ่อแม่

เรื่องที่สำคัญและพบมากในพ่อแม่คือ พ่อแม่อยู่กับจอ ฟังลูกไม่เป็น เช่น พอลูกเล่าให้ฟังว่า เพื่อนลูกมีแฟน พ่อแม่มักจะสั่งห้ามปรามเป็นหลัก ว่าให้เรียนจบก่อนนะ อย่าเพิ่งมีแฟน ลูกก็จะเก็บกดไว้ แต่ในขณะที่เพื่อนเข้าใจ เด็กจึงคุยกับเพื่อนมากกว่า ซึ่งพ่อแม่ควรเลี้ยงลูกโดยทำให้เขายอมรับในสิ่งที่เขาเป็น ฟังลูกมากกว่าสั่ง สอน ทำอย่างไรที่เราจะเป็นพ่อแม่ที่ลูกเคารพ ศรัทธา หากมุ่งแต่ให้ลูกเอาเรื่องเรียนให้รอด ลูกจะขาดทักษะชีวิต คิดอะไรไม่เป็น วันหนึ่งที่ต้องเผชิญปัญหาก็แก้ไม่ได้ พ่อแม่ควรฝึกสมองให้ลูกคิด วิเคราะห์เพื่อพัฒนาสมองส่วนหน้า การตอบสนองของพ่อแม่จุดนี้สำคัญมาก การตั้งคำถามกลับไปว่า “แล้วลูกคิดอย่างไร” จะเพิ่มความฉลาดทางสมองของเด็ก ให้มีทักษะชีวิต พ่อแม่ต้องคำนึงด้วยว่าทุกวันนี้มีช่องทางต่าง ๆ มากมายที่เด็กสามารถสื่อสารถึงกันได้อย่างรวดเร็ว อาทิ facebook LINE ฯลฯ

อยากให้ผู้หญิงมีทางเลือกที่ปลอดภัย…….ถ้าท้องไม่พร้อม

จุดสำคัญที่ต้องทำงานเพื่อช่วยแก้ปัญหาให้กับผู้หญิง คือช่วงเวลาวิกฤต เนื่องจากการยุติการตั้งครรภ์ในช่วงเก้าสัปดาห์ จะเป็นการยุติได้อย่างปลอดภัย ไม่บอบช้ำมาก แต่ส่วนใหญ่เด็กมักรู้ว่าท้องเมื่ออายุครรภ์เกินกำหนด สุดท้ายต้องอยู่แบบไม่มีทางเลือก และพบว่าข้อจำกัด ความเสี่ยงของวัยรุ่นในการยุติการตั้งครรภ์แบบไม่ปลอดภัยคือ บอกใครไม่ได้ ซึ่งหลายประเทศมีกฎหมายที่ไม่ต้องให้พ่อแม่รู้ เด็กสามารถตัดสินใจด้วยตัวเอง ปัจจุบันมีข้อมูลเรื่องยุติการตั้งครรภ์ด้วยการใช้ยาที่ปลอดภัยแล้ว แต่ยังไม่เป็นที่รับรู้กัน ผู้หญิงยังเข้าไม่ถึงบริการ ทั้ง ๆ ที่ควรต้องเข้าถึงได้ เพราะมีความไม่พร้อมอยู่แล้ว ดังนั้น เราควรช่วยให้เด็กคิดได้ว่า เขาสามารถเลือกสิ่งที่ดีที่สุด เรียนรู้และมีบทเรียนในการเลือกตัดสินใจ เพราะชีวิตต้องไปต่อ
บุญ… บาป…เป็นอุปสรรคต่อการทำงานท้องวัยรุ่น ?

ค่านิยม เรื่อง บุญ…บาป…อาจมีที่มาจากการมองว่าการรักษาชีวิตไว้ คือความสวยงาม ส่วนการยุติการตั้งครรภ์ คือความชั่วร้าย บาป

มีข้อสังเกตว่า หลายครั้งที่ผู้หญิงท้องไม่พร้อม อยากทำแท้ง แต่คนรอบข้าง เช่น แฟน พ่อแม่ ญาติพี่น้อง  ไม่ยอม บอกว่าบาป ทำให้ผู้หญิงต้องจำใจท้องต่อทั้ง ๆ ที่ไม่พร้อม อย่างไรก็ดีการยุติการตั้งครรภ์ที่ปลอดภัยเป็นสิทธิทางสุขภาพของผู้หญิง ถ้าไม่ได้รับบริการเพราะความเชื่อบุญบาปและต้องท้องต่อ ก็เป็นบาปเหมือนกัน เพราะเด็กที่เกิดขึ้นมาจากความไม่พร้อม โตมาแบบไม่มีใครเลี้ยง “เขาไม่ได้ถูกต้องการตั้งแต่เริ่มต้น” ชีวิตแบบนี้ก็บาปเหมือนกัน

…เด็กผู้ชาย…. หายไปไหน?

หลังเกิดปัญหาพบว่า เด็กผู้ชายร้อยละ 60-70 หายไปจากชีวิตเด็กผู้หญิง ฉะนั้น จำเป็นอย่างยิ่งที่จะทำงานกับเด็กผู้ชาย ทำให้เขารู้สึกตระหนัก รับผิดชอบมากขึ้น และช่วยให้เด็กผู้หญิงมีพลังอำนาจ เลือกทางเลือกได้ด้วยตนเองให้มากขึ้น อีกทั้งต้องปรับฐานคิดเรื่องเพศของคนในสังคมไทยในเรื่องเพศที่ปฏิบัติต่อชายและหญิงไม่เหมือนกัน ในขณะที่ผู้ชายไม่ต้องคิดมาก ไม่ต้องรับผิดชอบ แต่การตอบของเด็กผู้ชายมีนัยสำคัญมาก ที่จะทำให้ภาระตกอยู่กับผู้หญิง หรือจะให้ผู้หญิงมีสิทธิในการเลือก

 

ปลัด อบต. ที่ทำงานคลุกคลีอยู่กับชุมชน เน้นว่า “ครอบครัวและชุมชนสำคัญมาก”

540คุณเสกสรร เล่าให้เห็นภาพว่า เดี๋ยวนี้เด็ก ๆ มีแฟนกันเร็ว ขี่มอเตอร์ไซด์ซ้อนกันไปในหมู่บ้าน ซึ่งวิถีชนบทต่างจากในเมือง ผู้ใหญ่ในชุมชนจะประเมินได้จากการสังเกตพฤติกรรมเด็กว่า ใครเป็นแฟนใคร ใครเปลี่ยนแฟนใหม่ เด็กในชุมชนคนไหนมีเพศสัมพันธ์แล้วบ้าง ส่วนชุมชนเมืองจะมีวิถีชีวิตที่รีบเร่ง ต่างคนต่างอยู่ บางครั้งรั้วบ้านติดกันยังไม่รู้จักกันเลย

สิ่งที่ต้องเร่งทำ คือ การทำงานกับพ่อแม่ ให้เข้าใจเรื่องการดูแลเด็ก พ่อแม่ควรสังเกตลูก และควรเฝ้าระวังร่วมกัน เกาะเกี่ยวกันเป็นเครือข่าย และต้องผนึกกำลังร่วมกับอาสาสมัครประจำหมู่บ้าน (อสม.)  ผู้ใหญ่บ้าน คอยเป็นหูเป็นตาในบริเวณที่เป็นจุดลับตา

มีงานวิจัยพบว่า ความสัมพันธ์ระหว่างพ่อแม่และลูกสำคัญในทุกเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นยาเสพติด เพศสัมพันธ์ เหล้า บุหรี่ เพราะปัญหาทุกอย่างเชื่อมโยงกัน จึงอยากเห็นความพยายามในการทำ “โรงเรียนครอบครัว” ที่เริ่มสอนตั้งแต่แต่งงาน ซึ่งทางพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด (พมจ.) จะผลักดันในต้นปี 2560 เพื่อให้เกิดโรงเรียนครอบครัวขึ้น 60-70 แห่งทั่วประเทศไทย ซึ่งที่ผ่านมาการทำงานเป็นแนวดิ่ง ต่างคนต่างทำ ส่วนในประเด็นการยุติการตั้งครรภ์ พบว่า หากพ่อแม่ของเด็กผู้ชายไม่ยอมรับความสัมพันธ์ และไม่ยอมรับการตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้น จะส่งผลให้เด็กผู้หญิงตัดสินใจตรงกันข้ามกับความต้องการของตนเอง

 

จากการเสวนา “ทำ ท้อง แท้ง ทิ้ง เทคแคร์และทุ่มเท”
วิทยากร แม่วัยใส
พญ.จิราภรณ์ อรุณากูร รพ.รามาธิบดี(หมอโอ๋-เพจเลี้ยงลูกนอกบ้าน)
นายเสกสรร เสาร์สุวรรณ อบต.ม่วงคำ อ.พาน จ.เชียงราย
ดำเนินรายการ น.ส. ภาวนา เหวียนระวี มูลนิธิแพธทูเฮลท์
การประชุมวิชาการ “ติวเข้ม 4 เมนู เทคแคร์ท้องวัยรุ่น” เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2559