วัยรุ่นที่ “ท้องไม่พร้อม” สาเหตุอาจเกิดจากการท้องโดยไม่ได้ตั้งใจ ไม่ได้วางแผนไว้ ถูกล่วงละเมิดทางเพศ ฯลฯ พวกเธอเหล่านี้ต้องการความช่วยเหลือและทางเดินที่จะก้าวต่อ คนเบื้องหลังกลุ่มหนึ่งที่ทำให้ชีวิตของวัยรุ่นเดินต่อไปได้คือ “เครือข่ายแพทย์อาสา R-SA1

2019นพ. สุรกิจ ยิ่งยืนยง สูตินรีแพทย์ รพ.บ้านโพธิ์ จ.ฉะเชิงเทรา หนึ่งในเครือข่ายแพทย์อาสา R-SA ภาคตะวันออก กล่าวถึงการเป็นแพทย์อาสาว่า การทำงานได้พบปัญหาการตั้งครรภ์ของวัยรุ่นในพื้นที่ ที่ตั้งครรภ์ไม่พร้อมและต้องการจะยุติการตั้งครรภ์ แต่โรงพยาบาลไม่สามารถช่วยเหลือได้เนื่องจากในขณะนั้นยังไม่มียาเพื่อยุติการตั้งครรภ์ อีกทั้งยังพบอุปสรรคจากคนที่ไม่เห็นด้วย ต่อมาเมื่อกรมอนามัยได้นำยาดังกล่าวเข้ามาในประเทศไทย จึงเกิดความสนใจเริ่มศึกษาวิธีการในการใช้ยาเพื่อช่วยเหลือและเพิ่มทางเลือกให้กับวัยรุ่นที่ตั้งครรภ์ไม่พร้อม

โดย รพ.บ้านโพธิ์ ได้มีการดำเนินการในเรื่องนี้มากว่า 2 ปี ที่จัดตั้งคลินิกวัยรุ่นและสร้างเครือข่ายคนทำงานในพื้นที่ ที่แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มคือ ทีมสาธารณสุขอำเภอ หรืออาสาสมัครประจำหมู่บ้าน ที่เป็นเสมือนสะพานเชื่อมคอยให้คำแนะนำเมื่อพบวัยรุ่นที่ตั้งครรภ์ไม่พร้อม และกลุ่มคนทำงานอนามัยแม่และเด็ก ที่เป็นความร่วมมือระหว่างโรงพยาบาลประจำอำเภอและโรงพยาบาลประจำจังหวัด ประกอบด้วยแพทย์ สูตินรีแพทย์ กุมารแพทย์ และเจ้าหน้าที่พยาบาลจากฝ่ายต่าง ๆ เมื่อเจอเคสที่ตั้งครรภ์ไม่พร้อมก็จะส่งต่อมายัง รพ.บ้านโพธิ์ โดยในโรงพยาบาลมีการสร้างความเข้าใจกับคนทำงาน ว่าคลินิกวัยรุ่นทำงานเพื่อสร้างทางเลือกให้กับวัยรุ่นไม่ว่าเขาจะเลือกตั้งครรภ์ต่อหรือยุติการตั้งครรภ์

การเข้าถึงกลุ่มเป้าหมาย จะมีการแบ่งวัยรุ่นออกเป็น 3 กลุ่ม คือ 1. วัยรุ่นในโรงเรียน 2. วัยรุ่นในชุมชน และ 3. วัยรุ่นในโรงงาน โดยโรงพยาบาลจะใช้สื่อสปอตวิทยุเป็นเครื่องมือในการให้ข้อมูลและประชาสัมพันธ์ให้วัยรุ่นทุกกลุ่มรับรู้ถึงบริการต่าง ๆ ของ รพ.บ้านโพธิ์ นอกจากนี้ยังมีสื่อแผ่นพับรณรงค์ให้วัยรุ่นฝากครรภ์ก่อน 12 สัปดาห์ เพราะเป็นช่วงเวลาที่สำคัญ หากวัยรุ่นพร้อมจะตั้งครรภ์ต่อก็จะให้ฝากครรภ์และแนะนำให้ดูแลตัวเองอย่างเหมาะสม หากเป็นการตั้งครรภ์ที่ไม่พร้อมการยุติฯ ในช่วงเวลาดังกล่าวก็มีความปลอดภัยกับตัววัยรุ่นเอง

การทำงานเรื่องนี้ปฏิเสธไม่ได้ว่าจะต้องพบแรงต้านจากบุคคลที่เห็นต่าง แต่สิ่งที่ทำให้โรงพยาบาลก้าวข้ามไปได้คือนโยบายของผู้บริหาร ซึ่งผู้อำนวยการโรงพยาบาลสนับสนุนการทำงานในเรื่องนี้และแถลงเป็นนโยบายการทำงานเรื่องการตั้งครรภ์ในวัยรุ่น ทำให้ผู้ปฏิบัติงานทุกคนเห็นทิศทางในการทำงานร่วมกัน แต่สำหรับคนที่ไม่พร้อมจะทำงานเรื่องนี้ทางโรงพยาบาลก็เข้าใจและไม่ฝืนใจให้เขาทำในสิ่งที่ไม่ต้องการ

นพ. สุรกิจ บอกว่า “ถ้าเกิดคนไข้ท้องมาแล้วไม่พร้อมแล้วเราไม่ช่วยเขาในการยุติ เขาก็ต้องหันไปหาหมออื่น หรืออาจจะเป็นหมอเถื่อน และสุดท้ายคนไข้กลุ่มนั้นก็ตกเลือด หรือติดเชื้อมา แล้วก็ต้องกลับมาหาเราเพื่อที่จะมาดูแลรักษาต่ออีก แล้วเราอยากได้อย่างนั้นเหรอ สู้คนไข้มีปัญหาแล้วเราช่วยเหลือเขาให้ปลอดภัยดีกว่า”

สิ่งที่คุณหมออยากเห็น นอกจากการช่วยเหลือวัยรุ่นที่ตั้งครรภ์แล้ว ยังอยากเห็นเครือข่ายโรงพยาบาลที่ช่วยเหลือดูแลวัยรุ่นในเรื่องนี้จังหวัดละ 1 ที่ เพื่อผู้รับบริการจะไม่ต้องเสียเวลาในการเดินทางข้ามจังหวัด และแพทย์ยังสามารถติดตามอาการได้อีกด้วย

แต่ในความเป็นจริงพบว่าเป็นเรื่องยากที่สูตินรีแพทย์จะเข้ามาทำงานตรงนี้โดยเฉพาะตามโรงพยาบาลประจำจังหวัดหรือโรงพยาบาลใหญ่ ๆ การดำเนินงานกับโรงพยาบาลประจำอำเภอจึงเป็นเรื่องที่คล่องตัวกว่า นอกจากนี้การช่วยเหลือวัยรุ่นที่ตั้งครรภ์ไม่พร้อมอย่างยั่งยืน นพ. สุรกิจ เล็งเห็นว่าควรช่วยให้วัยรุ่นเข้าถึงยา ที่นอกจากแพทย์จะให้ยาดังกล่าวแล้วควรมีเจ้าหน้าที่ที่ทำงานด้านนี้โดยตรงที่สามารถให้บริการยาได้ด้วย โดยมีแพทย์เป็นผู้ให้คำปรึกษา ซึ่งในหลาย ๆ ประเทศก็มีการให้ยาในระบบนี้

การทำงานของคุณหมอเป็นเพียงตัวอย่างคนทำงานที่เห็นปัญหา และพยายามแสวงหาทางช่วยเหลือ เพื่อสร้างทางเลือกให้กับวัยรุ่นที่ตั้งครรภ์ไม่พร้อม เปรียบเสมือนป้ายบอกทางที่อยู่ตรงทางแยกเพื่อให้วัยรุ่นได้มีสิทธิเลือกหนทางชีวิตของตนเอง และสิ่งที่สำคัญไม่แพ้กันเพื่อมิให้วัยรุ่นต้องตกอยู่ตรงทางแยกนี้ หรือเมื่อถึงทางแยกแล้วไม่ว่าเธอจะเลือกตั้งครรภ์ต่อหรือยุติการตั้งครรภ์ คือการทำงานของผู้ที่เกี่ยวข้องกับงานตั้งครรภ์ในวัยรุ่นทุกคน ซึ่งไม่ว่าคุณจะอยู่ในบทบาทใด คุณคือคนหนึ่งที่จะช่วยทำให้พวกเขาเหล่านั้นได้เดินทางถึงปลายทางที่ปลอดภัย

1เครือข่ายแพทย์อาสา R-SA (Referral system for safe abortion) เป็นเครือข่ายของกลุ่มแพทย์พยาบาลที่รวมตัวกันเพื่ออาสารับส่งต่อการยุติการตั้งครรภ์ที่ปลอดภัย ตรงตามกฎหมาย ตามข้อบังคับของแพทยสภา ด้วยหลักทางวิชาการที่ทันสมัยให้กับผู้หญิงทุกวัยที่ตั้งครรภ์ไม่พร้อม โดยเครือข่ายแพทย์อาสา R-SA จะกระจายอยู่ตามแต่ละภาคของประเทศไทย